امروز که در جهان بحث ایجاد ساختمانهای سبز و حتا درختهای مصنوعی مطرح است و کارشناسان، مهمترین راهکار برای پالایش هوا در شهرهای بزرگ را کاشت درخت و افزایش سرانه سبز می‌دانند و همه تلاشها به سمت بهبود شرایط جهت کاشت بیشتر  درختان در شهرها است، در شهری مثل اهواز که با آلودگی گازهای حاصل از نفت، ریزگردها و انواع آلودگی های موجود در هوا دست به گریبان است، نه تنها برای گسترش و کاشت درختان تلاشی نمی شود، بلکه جا به جا در مناطق قدیمی شهر دیده شده که درختان کهنسال سرنگون می شوند تا برج ها و ساختمانهای کوتاه و بلند مرتبه جایگزین آنها شود. شاید از مشهور ترین این درختان، درخت خانه احمد محمود، نویسنده شهیر اهوازی باشد. درخت کُناری نود و اندی ساله که بریده شد و ساختمانی بد قواره جای آن را گرفت!

هرچند در دو سه سال اخیر حرکت خوبی مثل احداث کنارستان در حاشیه غربی رود کارون، توسط شهرداری و با فشار کمیسیون فضای سبز شورای شهر، صورت گرفت، اما در همین چند سال، نخل های بسیاری در حیاط خانه ها بودند که به بهانه ساخت و ساز جا کن شدند و از بین رفتند. شهروندان اهوازی به خوبی در خاطر دارند که همین دو-سه سال پیش سه درخت کهنسال کُنار در میدان شهدا قطع شدند و جای آنها را هیچ درختی نگرفت. به نظر می رسد شهر دارد کم کم از بافت گیاهی تهی میشودآن هم در شهری که جزو گرمترین و آلوده ترین شهرهای جهان است.  

کافیست در یک ظهر بهاری، با خودرو، بدون روشن کردن کولر و با شیشه هایی باز، طول خیابان مدرس، حد فاصل بین فاطمی تا سپه را طی کنید، می شود همان حوالی اداره ثبت احوال. مسیری که از دو سو پوشیده از درختان بلند است و درختان کاشته شده در بلوار میانه مسیر هم سایه اندازی خیابان را تکمیل کرده اند. به طور قطع حس خواهید کرد که در طول این مسیر به شکل محسوسی دمای هوا از بقیه نقاط شهر پایین تر است؛ و این تنها دلیلش سایه اندازی درختان است. اهواز که جزو گرمترین شهرهای جهان است به سایه اندازی درختان و خیابان هایی که با سایه درختان پوشیده شده باشند به شدت نیاز دارد. این درحالی است که همانطور که اشاره شد پوشش گیاهی این شهر هرروز کوچک و کوچک تر می شود.

به بهانه تاثیر درخت در زندگی شهروند، ششمین جلسه نشست گفت و گو محور شهرخوانی، که عمدتا به دغدغه های شهری پرداخته، و به دنبال نظر شهروندان شرکت کننده در مجموعه این نشست ها است، موضوع اصلی خود را به  این اختصاص داد که « برای افزایش تعداد درختهای اهواز چه باید کرد؟».

در ابتدای نشست بر این نکته تاکید شد که قطعا در گسترش، حفظ، نگهداری و مدیریت فضای سبز شهری نهاد های مسئولی مثل شهرداری ها وجود دارند که اساسا وظیفه ای تعریف شده در این زمینه داشته، که البته با همیاری و تعامل با شهروندان می بایست فضای سبز و منظر شهری را بهبود ببخشند. اما آنچه روشن است، به دلیل کمبود منابع مالی این نهاد ها و درآمد زا نبودن بخش فضای سبز و منظر شهری، اغلب این نهادها ترجیح میدهند فعالیت های خود را به سمت و سوی فعالیت های درآمدزا مثل بخش ساختمان  و تراکم ساختمانی متمرکز کرده، فضای سبز و کاشت درختان را در اولویتهای پایینتری قرار دهند و اغلب انتظار دارند مشارکت های مردمی در این بخش پررنگتر باشد البته ساخت و ساز ها هم فارغ از زیباسازی چهره ی شهر و تامین نیازهای شهروندان می‌توانند پیامدهای منفی برای فضای سبز شهری داشته باشند ! با در نظر گرفتن اینکه هر پروژه ی بازسازی یا نوسازی معضل نخاله های ساختمانی را به دنبال دارد، اگر برای این موضوع چاره اندیشی نشود می‌تواند خاک و بستر درختان را برای رشد نا مساعد کند. این مسئله معضلی جدی است که میشود در خیلی از آیلند های شهر اهواز مخصوصا در محلات تازه تاسیس مشاهده کرد..  

با این مقدمه، صحبتهایی که در نشست بیان شد بر چند محور شکل گرفت. نخست اینکه انتظار از مشارکت مردمی در بهبود شرایط فضای سبز شهری به هیچ وجه دلیلی بر نفی وظایف و مسئولیت های نهادی مثل شهرداری نخواهد بود و قطعا ارگانهای ذیربط می بایست فعالیت خود را در این زمینه افزایش دهند. اینکه اگر بخواهیم سهم شهروندی را در این مورد درنظر بگیریم و اثرات آن را افزایش دهیم، شاید بهترین راهکار برای الزام سازمانهای مسئول به انجام وظایف خود، تشکیل کمپین های شهروندی در زمینه‌ی فضای سبز باشد. کمپین هایی که با خواستهای معقول و بررسی شده، راهکارهای درست را به نهاد های مسئول پیشنهاد داده و تا مرحله‌ی اجرا پیگیری نماید.

میدانیم که کمبود منابع آبی، از مهمترین چالش های فضای سبز شهری در مناطق گرم با منابع آبی محدود مثل اهواز است. شاید بهتر باشد کمپین های تخصصی، به بررسی راهکارهای مناسب و ارزان با راندمان آبی بالا پرداخته، راهکارهای تامین مالی چنین پروژه هایی را ارزیابی کرده و به عنوان پیشنهاد به نهاد های مسئول ارائه داده و پیگیر اجرای آن باشند. با این شیوه هم از منابع آبی محدود به درستی استفاده شده و هم با مشارکت مردمی فضای سبزی پایدار در شهر شکل خواهد گرفت.

یکی از مسائلی که می تواند هم بر میزان مصرف آب آبیاری و هم توسعه پایدار فضای سبز تاثیر گذار باشد انتخاب گونه های مقاوم و سازگار با اقلیم و محیط شهری است.همچنین نکته ای که در طول جلسه بارها و بارها بر آن تاکید شد این بود که می بایست بر گسترش فرهنگ تولید و حفظ فضای سبز بین شهروندان کوشید و با روش های تبلیغی، تشویقی و آگاهی بخش، خواستار این شد که شهروندان در گسترش فضای سبز و کاشت درخت و ازهمه مهم تر جلوگیری از قطع درختان و آسیب رساندن به تنه درختان مشارکت داشته باشند.

در سالهای اخیر جنجالهای بسیاری در ارتباط با موضوع کاشت درخت کنوکارپوس رخ داد. اینکه دانه های گرده این درخت می تواند مشکلات تنفسی را در شهروندان ایجاد کند و از طرفی ریشه های این درخت می تواند باعث تخریب تاسیسات شهری شده و یکسان سازی فضای سبز نیز می تواند انعطاف پذیری فضای سبز را نسبت به آفات و بیماری ها کاهش دهد. این موارد را شاید بهتر باشد از این دریچه ببینیم که رشد سریع این درخت برای سازمانهای ذینفع، احتمالا از جذابیت زیادی برخوردار بوده و باعث شده که بیشتر از سایر گونه های گیاهیِ سازگار، به تکثیر و توسعه این درخت بپردازد؛ حال آنکه اگر پیش از گسترش کاشت این درخت، نهاد های مردمی و شهروندی قدرت بیشتری در تصمیم گیری های نهادهای ذیربط داشتند، پیش از آن به بررسی تخصصی، شناخت نقاط قوت و ضعف کاشت و شکل توسعه کاشت این درخت می پرداختند و قطعا مشارکت آگاهانه و هوشمندانه شهروندان در مدیریت فضای سبز شهری می توانست موثر بوده و از وقوع احتمالات و تشکیکات جلوگیری کند.  

در ادامه جلسه بر تعامل بیشتر شهروندان با نهاد های مرتبط با فضای سبز تاکید شد. اینکه هر شهروند تنها می تواند در محدوده و حریم اختصاصی خود مثل باغچه، مکانهای مشخص شده در پیاده راه خانه و یا بخش های دیگر ساختمان مثل بالکن سبز و روف گاردن فضای سبز اختصاصی خود را ایجاد کند و در مکانهای دیگر مثل فضاهای عمومی قطعا می بایست با هماهنگی شهرداری این امر صورت گیرد چراکه به دلیل عدم دسترسی شهروندان به نقشه تاسیسات شهری، ممکن است آسیبهایی به تاسیسات وارد شود که به سختی قابل جبران خواهد بود.

بعضی از حاظران در جلسه پیشنهاد کردند که بهتر است سازمانهای مرتبط با فضای سبز و زیبا سازی با درنظر گرفتن مشوق ها و حتا تنبیه های قانونی، سازندگان را ملزم به استفاده درخت و فضاهای سبز در منظر ساختمان و شهر کنند، چنانچه در گذشته چنین دستورالعملهایی وجود داشته اما به دلیل اینکه مشاوران و سازمانهای مسئول توجه چندانی به اجرای صحیح چنین دستورالعملهایی نداشته اند، سازندگان هرکدام به نحوی از اجرای چنین دستوالعملهایی سر باز زده اند.